Armia Wielkopolska

Polska formacja wojskowa z okresu powstania wielkopolskiego została założona 27 grudnia 1918 roku pod dowództwem majora Stanisława Taczaka. W dniu 6 stycznia 1919 roku Naczelna Rada Ludowa powierzyła generałowi Józefowi Dowbor-Muśnickiemu dowództwo nad powstaniem wielkopolskim. Muśnicki udał się najpierw do Warszawy, gdzie odbył rozmowę z Józefem Piłsudskim, który potwierdził nominację NRL, a następnie do Poznania, gdzie przybył 8 stycznia. Oficjalnie stanowisko dowódcy przejął od majora Stanisława Taczaka dopiero 16 stycznia 1919 roku.

mapaokregi

Rozkaz dzienny nr 2 z 7 stycznia 1919 roku dokonał podziału opanowanych ziem na siedem Okręgów Wojskowych:
• I Okręg: Poznań Miasto, Poznań Wschód, Poznań Zachód,
• II Okręg: Września, Środa, Witkowo, Gniezno
• III Okręg: Wyrzysk, Bydgoszcz, Szubin, Inowrocław, Strzelno, Mogilno, Żnin, Wągrowiec,
• IV Okręg: Chodzież, Czarnków, Wieleń, Skwierzyna, Międzychód, Szamotuły, Oborniki,
• V Okręg: Międzyrzecz, Nowy Tomyśl, Grodzisk, Babimost, Śmigiel, Kościan, Wschowa, Leszno,
• VI Okręg: Śrem, Jarocin, Pleszew, Gostyń, Rawicz, Krotoszyn, Koźmin Wielkopolski,
• VII Okręg: Ostrów Wielkopolski, Odolanów, Ostrzeszów, Kępno.
Następnego dnia, Rozkazem dziennym nr 8 stworzono kolejne dwa Okręgi:
• VIII Okręg: Inowrocław, Strzelno,
• IX Okręg: Kościan, Śmigiel, Leszno, Wschowa.

21 stycznia 1919 roku Naczelna Rada Ludowa ustaliła rotę przysięgi Armii Wielkopolskiej. 26 stycznia żołnierze Armii wraz z gen. Dowborem-Muśnickim złożyli uroczystą przysięgę na Placu Wilhelmowskim w Poznaniu, który przemianowano wówczas na Plac Wolności.

przysiegamusnickiegoprzysiega

"W obliczu Boga Wszechmogącego w Trójcy Świętej Jedynego ślubuję, że Polsce, Ojczyźnie mojej i sprawie całego Narodu Polskiego zawsze i wszędzie służyć będę, że kraju Ojczystego i dobra narodowego do ostatniej kropli krwi bronić będę, że Komisarzowi Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu i dowódcom, i przełożonym swoim mianowanym przez tenże Komisariat, zawsze i wszędzie posłuszny będę, że w ogóle tak zachowywać się będę, jak przystoi na mężnego i prawego żołnierza-Polaka, że po zjednoczeniu Polski złożę przysięgę żołnierską, ustanowioną przez polską zwierzchność państwową".

W skład armii wchodziły 3 dywizje piechoty, brygada kawalerii, trzy brygady artylerii, lotnictwo, wojska techniczne (saperskie, telegraficzne, kolejowe, samochodowe), żandarmeria i służby (sanitarna, weterynaryjna i sprawiedliwości). W skład lotnictwa wchodziły cztery eskadry samolotów bojowych (w sumie 74 maszyny).

Wysiłki organizacyjne szybko dały efekty: o ile w połowie stycznia siły powstańcze liczyły 15-16 tys. ochotników, to miesiąc później żołnierzy było już dwa razy więcej. Kilka miesięcy potem powstała silna armia, która w końcu czerwca 1919 roku liczyła ponad 100 tys. żołnierzy, z tego 70 tys. w pierwszej linii.

25 maja 1919 roku Armię Wielkopolską scalono z Wojskiem Polskim, przy zachowaniu jej odrębnej organizacji.

Powstańcy korzystali z umundurowania armii niemieckiej, więc gdy przystąpili do walk, powodowało to chaos i dezorientację po obu stronach. W celu odróżnienia się od wroga, powstańcy zaczęli stosować polskie emblematy w postaci orzełków, biało-czerwonych opasek i rozetek w kolorach barw narodowych przypinanych do płaszczy lub okrągłych czapek. 8 stycznia 1919 roku wydano rozkaz mówiący o obowiązku posiadania orła z dowolnego metalu, wszyciu w kołnierz tasiemek w barwach narodowych oraz posiadaniu rozetek przypiętych do czapki. Warto wspomnieć, że powstańcy nie używali hełmów.

Najbardziej charakterystycznym wyróżnikiem powstańca był trefl (pętelka) o wysokości 8-9 cm, mocowany z przodu lewej strony powstańczej rogatywki. Szarżę żołnierza odczytywano z rękawa i właśnie z trefla, gdyż kolory i ich liczba mówiły o stopniu. Rozpoznawalnym elementem umundurowania była wysoka rogatywka (czapka).

armiawielkopolska
armiawielkopolskamundur 1
jdm

Podstawowym uzbrojeniem powstańców był sprzęt przejęty po armii niemieckiej. Broń palną piechoty stanowił popularny karabin systemu Mausera. Dla broni krótkiej najczęściej używano pistoletów Mauser C96, jednakże stosowano też pistolety P08 Parabellum popularnie zwane "Luger". Wśród broni maszynowej, najpopularniejszy był ciężki karabin maszynowy "Maxim", który występował również w lekkiej odmianie.

mauser

Opracował Mikołaj Pietrzak na podstawie

https://27grudnia.pl/artykuly/umundurowanie-i-uzbrojenie-powstancow-wielkopolskich/941
https://pw.ipn.gov.pl/pwi/historia/oddzialy-powstancze/10447,Armia-Wielkopolska.html
https://www.tygodnikpowszechny.pl/armia-wielkopolska-155830

III Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego w Lesznie © 2019